maatschappijleer.net

De officiële verkiezingsuitslag moet nog bekend gemaakt worden, maar duidelijk is dat de VVD de grootste partij is geworden in Nederland. Dat betekent dat zij de eerste stap mag zetten voor de vorming van een nieuwe regeringscoalitie.

Mark Rutte heeft al voor de verkiezingen aangegeven voor 1 juli een nieuw kabinet te hebben gevormd. Reden kan zijn om dan nog in het zomerreces de plannen voor Prinsjesdag 2010 gedetailleerd voor te kunnen bereiden. Met deze verkiezingsuitslag is het nog maar de vraag of die datum gehaald kan worden.

Grofweg zijn er nu drie mogelijkheden voor een nieuwe coalitie:

1. over rechts: VVD-PVV-CDA
   Voordeel: de partijen zullen het in veel onderwerpen snel eens worden: hypotheekrenteaftrek, veiligheid, migratie (met matiging van PVV), marktwerking in zorg, bezuinigen op ambtenaren. In een onderzoek van EenVandaag geeft 57% van de VVD-stemmers aan zo’n coalitie wel te zien zitten, en maar liefst 91% van de PVV stemmers.
   Nadeel: het CDA zal niet staan te springen om in zo’n coalitie te stappen. Het CDA heeft fors verloren en zou de derde partij in de coalitie zijn. Dat betekent dat de partij minder heeft in te brengen dan de VVD en PVV en waarschijnlijk ook minder ministersposten zal krijgen. Daarnaast is het voor een verliezende partij wellicht voordeliger om in de oppositiebankjes plaats te nemen. Dan kan er minder verweten worden en kan het CDA in alle rust reorganiseren. De CDA-stemmers geven in eerdergenoemd onderzoek aan zo’n coalitie niet te zien zitten.
   Daar komt nog een praktisch probleem bij: deze coalitie zou 35 van de 75 zetels in de Eerste Kamer bezitten. Controversiële wetsvoorstellen hebben dan weinig kans ook door de Eerste Kamer te worden goedgekeurd, hetgeen noodzakelijk is.
2. over links: VVD-PvdA-D66-GroenLinks
   Voordeel: Deze coalitie kan rekenen op een grotere meerderheid in de kamer, en dus ook een groter deel van het electoraat vertegenwoordigen (waaronder die van de PvdA, tweede in de verkiezingen). Paars Plus, zoals deze mogelijkheid al genoemd wordt, bevat bovendien partijen die allemaal een specifiek onderwerp de prioriteit geven. De VVD zal bewaker willen worden van de economie, PvdA zal inzetten op zorg en samenhang in de samenleving, D66 is onderwijsvertegenwoordiger pur sang en GroenLinks wil hoe dan ook een duurzamere samenleving en economie. Iedere partij kan een ministerspost toegewezen krijgen op dat punt waar ze zichzelf sterk achten.
   Nadeel: Er zullen zeer grote obstakels overwonnen moeten worden in de onderhandelingen. Op gebied van economische hervormingen staan de VVD en PvdA lijnrecht tegenover elkaar. Dat geldt ook op andere beleidsterreinen. Er zal van alle kanten water bij de wijn gedaan moeten worden, wat niet gunstig is voor het imago van de deelnemende  partijen. Ook zal een coalitie van vier partijen mogelijk sneller stuiten op interne conflicten, waarmee de stabiliteit van zo’n regering kleiner is. Een premier met zeer grote leiderschapskwaliteiten is dan noodzakelijk.
3. minderheidskabinet met gedoogsteun
   Een laatste optie voor de VVD zal een minderheidskabinet zijn met gedoogsteun van een derde of meerdere partijen. Dan zou een combinatie VVD-PVV, VVD-CDA of VVD-PvdA tot de mogelijkheid behoren.
   Voordeel: het onderhandelen zal minder moeizaam gaan. Concessies kunnen sneller gedaan worden. Ook zullen er per saldo meer ministersposten voor deelnemende partijen beschikbaar zijn.
   Nadeel: Een minderheidskabinet is vaak ongunstig omdat je als coalitie altijd afhankelijk bent van ten minste één andere partij waarmee je nauwelijks harde afspraken kunt maken. Een minderheidsregering is natuurlijk veel makkelijker te chanteren (“wij stemmen alleen voor als…”).

De (nabije) toekomst zal het allemaal uitwijzen. En mochten het Belgische toestanden worden waarbij een coalitievorming onmogelijk lijkt dan gaan we in 2011 weer naar de stembus.

(foto: Rob Berkhout)